Francis of Assisi

Living with Empty Hands


Francis of Assisi (1182-1226) lived in a time when the human being still experienced a natural connectedness with nature. He calls himself and his lesser brothers (friars minor): troubadours of the Lord, people who travel around in towns and cities to call people to a life of conversion. This is his own interpretation of Jesus’s call: Go into all the world and proclaim the gospel to the whole creation (Mark 16:15). Francis and his companions were allowed to call people to conversion by means of short admonitions. In 1209-1210, after all, Pope Innocent III had given them permission to preach repentance (1 Cel 33). The Lauda, a hymn or song, was the typical form of this preaching: a sung proclamation. The Canticle of the Creatures (Laudes creaturarum) belongs in this tradition of simple preaching. The book of creation itself is presented to the people to call them to conversion to God, to a life in accordance with God’s will, inspired by God’s intentions. Such a life forges a bond of brother- and sisterhood with all of creation.

First Encounter

The Canticle of Creation

Brother Francis’s Lauda is an impassioned call to praise and glorify the Creator of the universe. Throughout the song, the word God does not occur. For him, God is not an abstract reality in whom one should ‘believe’. No, he speaks only to his Lord, who in his creative and maintaining activity is present in each part of the created reality that surrounds us.

Praise and Blessing

In all this, Francis perceives God as the Most High, the all-transcending One who is present in everything. The Lord is not a distant stranger, but someone with whom you maintain a relationship, a friend. He is someone of great dignity who also knows how to value others. He gives others the possibility to exist. For this reason, he is a good Lord. Goodness and love form the core of his existence. Because he cannot keep this abundance to himself, he does nothing but call others into existence. All praise and blessing belong to this good Lord, because they also proceed from him.

Our Failings

With all his being, Francis sings God’s praise and invites all of creation to participate in this song. And yet, this praise goes beyond what is humanly possible: no human being is worthy to name you. No song is able to fully praise God’s greatness. But besides this, the human being tends to become alienated from his origin. He abuses creation. He wants to reserve life for himself alone. He wants to hold on to it as his own possession and in this way stops receiving it as a free gift from God’s hand.

Born Again

In the imitation of Christ, the human being is thus born again from God. In this new birth, wind and water play a central part. However, the new ‘spiritual’ person is completely of the earth. For wind and water give him the necessary sustenance. Touched by the light and the warmth of the divine fire, the human being experiences joy and happiness. Through it, he discovers his own powers, his own possibilities. The human being definitively born from God is driven by the fire of love.


Word and Example

Francis wasn’t a great writer, in the sense of a scholar. More than by using words, he wanted his example to be a call for people to live a truthful life in peace with God and all the creatures.

A Varied Collection

Nevertheless, he left behind a varied collection of writings – some by his own hand, some dictated, some composed in dialogue with his brothers – that offer us a view into his inner life and his inspiration. Besides prayers and songs of praise, such as the well-known ‘Canticle of the Creatures’, Francis also wrote several letters, a spiritual Testament, admonitions, and of course the Rules of life of the Friars Minor. Below, you will find a small anthology compiled from this rich diversity of texts.


Bibliographical data

Title:Francis of Assisi: Early Documents, Vol. 1, The Saint
Translation &
Regis Armstrong, OFM Cap., Wayne Hellmann, OFM Conv., and William J Short, OFM
Place:New York / London / Manila
Publisher:New City Press


Songs of Praise

The two songs of praise by Francis included below were both written in the final years of his life, when he was suffering both from physical ailments and from the division within his fraternity. It is striking that precisely in the midst of those difficult circumstances, a deep joy and connection with God resound in these songs. The Canticle of the Creatures is one of the oldest poems written in Italian. Francis asked his brothers to sing this song at the end of their preaching, in order to call people to live in penitance. The Praises of God was written by Francis after he received the wounds of Christ in his body during a fast on mount La Verna. It bears a striking resemblance to the Islamic ’99 fair names of God’, which Francis probably encountered during his mission of peace to the Holy Land a short time before.

Letter to a minister

Francis probably wrote this letter between 1221 and 1223. The first half of the letter testifies to a feat of discerning and well-aimed spiritual accompaniment, while the second half offers a look into the process of mutual discussion and discernment out of which the Rule of the Friars Minor was born.


In the course of his life, Francis, falling in with the ancient monastic tradition, built up a collection of 28 so-called admonitions: short texts in which he passes on to his brothers and other readers spiritual advice and wisdom that he has gleaned from his life according to the Gospel. Below, you will find a small selection of these pearls of evangelical wisdom.

Songs of Praise

The Canticle of the Creatures

Most High, all-powerful, good Lord,
Yours are the praises, the glory, and the honor, and all blessing,1Rv 4:9, Rv 4:11
To You alone, Most High, do they belong,
and no human is worthy to mention Your name.2It would seem that in these first nine verses Francis envisioned this as a song of God’s creatures in which human beings, because of sin, had no part, a theme about which he hints in other writings, e.g. Adm II, ER XIII. While the first verse directs praise, glory, honor and blessing to God alone, a sentiment underscored in the first part of this second verse, its second part is quite clear in denying any role to a human being.
Praised be You, my Lord, with all Your creatures,3Tb 8:7
especially Sir Brother Sun,
Who is the day and through whom You give us light.4In Francis’s use of the passive voice, “Praised be you …”, and his linking the praise of the Lord with that of creatures, this verse provides many insights into the interpretation of the entire Canticle. While the sun, moon and stars, wind, water, fire, and earth may be seen as instruments of praise or as reasons for praise, praising them also implies praising the God Who created them and acknowledging that they are symbols of their Creator. Thus Francis’s poetic use of adjectives is important to comprehend his images of God.
And he is beautiful and radiant with great splendor;
and bears a likeness of You, Most High One.
Praised be You, my Lord, through Sister Moon and the stars,5Ps 148:3
in heaven You formed them clear and precious and beautiful.6Per suggests a variety of meanings: (a) a corruption of the Latin per, (b) the French pour, or (c) the developing Italian par. Thus it may be translated “for” offering an attitude of thanksgiving; “by,” expressing a sense of instrumentality; or “through,” suggesting instrumentality and, at the same time, a deeper sense of praising God’s presence in the creatures mentioned. This translation follows the last possibility based on verse 3, “Praised be you, my Lord, with all your creatures …”
Praised be You, my Lord, through Brother Wind,
and through the air, cloudy and serene, and every kind of weather,
through whom You give sustenance to Your creatures.
Praised be You, my Lord, through Sister Water,7Ps 148:4, Ps 148:5
who is very useful and humble and precious and chaste.
Praised be You, my Lord, through Brother Fire,8Dn 3:66
through whom You light the night,9Ps 78:14 [Vulgate, Ps 77:14]
and he is beautiful and playful and robust and strong.
Praised be You, my Lord, through our Sister Mother Earth,10Dn 3:74
who sustains and governs us,
and who produces various fruit with colored flowers and herbs.11Ps 104:13 [Vulgate, Ps 103:13], Ps 104:14 [Vulgate, Ps 103:14]
Praised be You, my Lord, through those who give pardon for Your love,12Mt 6:12
and bear infirmity and tribulation.13The second section of the Canticle introduces humanity into the praise of God. However, such praise is only achieved through identifying with the suffering Servant of God, Jesus, who endured weakness and tribulation in peace. In this way, reconciliation is achieved in light of the Paschal Mystery.
Blessed are those who endure in peace
for by You, Most High, shall they be crowned.
Praised be You, my Lord, through our Sister Bodily Death,
from whom no one living can escape.14These two verses, 12 and 13, composed in Francis’s last hours, indicate an understanding of death much different from that of 1Ltf 2:14ff, 2LtF 72ff, and Letters to the Rulers of the Peoples 2-4 [hereafter LtR]. Rather than fearing death, Francis greets it as yet another expression of God’s presence.
Woe to those who die in mortal sin.
Blessed are those whom death will find in Your most holy will,
for the second death15Rv 2:11, Rv 20:6 shall do them no harm.16Fulgentius of Ruspe comments on these verses in his treatise on forgiveness: “Here on earth they are changed by the first resurrection, in which they are enlightened and converted, thus passing from death to life, sinfulness to holiness, unbelief to faith, and evil actions to holy life. For this reason the second death has no power over them … As the first resurrection consists of the conversion of the heart, so the second death consists of unending torment (cf. Fulgentius of Ruspe, On Forgiveness, Liber 2, 11, 1-2,1. 3-4; Corpus Christianorum 91A, 693-695).
Praise and bless my Lord17Dn 3:85 and give Him thanks
and serve Him with great humility.

The Praises of God

You are the holy Lord God Who does wonderful things.1Ps 77:15 [Vulgate, Ps 76:15]
You are strong. You are great.2Ps 86:10 [Vulgate, Ps 85:10]
You are the most high.
You are the almighty king. You holy Father,3Jn 17:11
King of heaven and earth.4Mt 11:25
You are three and one, the Lord God of gods;5Ps 136:2 [Vulgate, Ps 135:2]
You are the good, all good, the highest good,
Lord God living and true.61 Thes 1:9
You are love, charity;
You are wisdom, You are humility,
You are patience, You are beauty, You are meekness,7Ps 71:5 [Vulgate, Ps 70:5]
You are security, You are rest,
You are gladness and joy, You are our hope, You are justice,
You are moderation, You are all our riches to sufficiency.
You are beauty, You are meekness,
You are the protector,8Ps 31:5 [Vulgate, Ps 30:5]
You are our custodian and defender,
You are strength,9Ps 43:2 [Vulgate, Ps 42:2] You are refreshment.
You are our hope, You are our faith, You are our charity,
You are all our sweetness, You are our eternal life:
Great and wonderful Lord, Almighty God, Merciful Savior.

A Letter to a Minister

To Brother N., minister: May the Lord bless you.1Nm 6:24. Since the manuscripts contain no name to designate the recipient of this letter, scholars have suggested different friars: Peter Catanii, Elias, or simply a provincial minister.
I speak to you, as best I can, about the state of your soul. You must consider as grace all that impedes you from loving the Lord God and whoever has become an impediment to you, whether brothers or others, even if they lay hands on you. And may you want it to be this way and not otherwise. And let this be for you the true obedience of the Lord God and my true obedience, for I know with certitude that it is true obedience. And love those who do those things to you and do not wish anything different from them, unless it is something the Lord God shall have given you. And love them in this and do not wish that they be better Christians. And let this be more than a hermitage for you.

And if you have done this, I wish to know in this way if you love the Lord and me, His servant and yours: that there is not any brother in the world who has sinned—however much he could have sinned—who, after he has looked into your eyes, would ever depart without your mercy, if he is looking for mercy. And if he were not looking for mercy, you would ask him if he wants mercy. And if he would sin a thousand times before your eyes, love him more than me so that you may draw him to the Lord; and always be merciful with brothers such as these.
And you may announce this to the guardians, when you can, that, for your part, you are resolved to act in this way.2“Guardian” was an expression which the friars used initially to describe a quality of ministry rather than a specific ministry. Thus the function of a minister was that of protecting or guarding the brothers from temptation or evil (cf. ER IV-V). As the brothers settled down in residence, a practice that became more common after Francis’s death, the local minister received the title “guardian.” Fifteen manuscripts conclude with this sentence. The majority, however, continue with the concern for appropriate legislation concerning the brothers who sin, legislation which was eventually incorporated into LR.

During the Chapter of Pentecost, with the help of God and the advice of our brothers, we shall make one chapter such as this from all the chapters of the Rule that treat of mortal sin:3Concerning the Chapter of Pentecost see ER XVIII 2; Chapters V, XIII, and XX of the same document treat the brothers who sin. The need to simplify the directives of these chapters is obvious.

If any one of the brothers, at the instigation of the enemy, shall have sinned mortally, let him be bound by obedience to have recourse to his guardian. Let all the brothers who know that he has sinned not bring shame upon him or slander him; let them, instead, show great mercy to him and keep the sin of their brother very secret because those who are well do not need a physician, but the sick do.4Mt 9:12, Mk 2:17, Lk 5:31 In a similar way let them be bound by obedience to send him to his custodian with a companion. And let that custodian provide for him with mercy as he would wish to be provided for were he in a similar position.5 Mt 7:12, Lk 6:31 If he falls into some venial sin, let him confess to his brother who is a priest. If there is no priest there, let him confess to his brother until he has a priest who may canonically absolve him,6Jas 5:16 as it has been said. And let them not have the power to impose any other penance on them except this: Go and sin no more.7Jn 8:11. This concise statement was incorporated in a modified way in LR VII and X.

May you keep this writing with you until Pentecost so that it may be better observed, when you will be with your brothers. With the help of the Lord God, you will take care of these and everything else that is not clear in the Rule.


Let No One Make Being Over Others His Own

‘I did not come to be served, but to serve,’ says the Lord.1Mt 20:28.
Let those who are placed over others
boast about that position as much as they would
if they were assigned the duty
of washing the feet of their brothers.
And if they are more upset
at having their place over others taken away from them
than at losing their position at their feet,
the more they store up a money bag2Jn 12:6 to the peril of their soul.3The reference is to the treachery of Judas, a frequent allusion found in monastic literature, e.g. Godfrey of Auxerre (PL 185, 446), Declarationes 14, De loculis Judae.

Avoiding the Sin of Envy

The apostle says:
‘No one can say: Jesus is Lord, except in the Holy Spirit’;11 Cor 12:3
and: ‘There is not one who does good, not even one’.2Rom 3:12
Therefore, whoever envies his brother
the good that the Lord says or does in him
incurs a sin of blasphemy
because he envies the Most High Himself
Who says and does every good thing.3Mt 20:15


The Lord says:
‘Love your enemies, do good to those who hate you
and pray for those who persecute and slander you.1Mt 5:44
For that person truly loves his enemy
who is not hurt by an injury done to him,
but, because of love of God,
is stung by the sin of his soul.
Let him show him love by his deeds.


Blessed are the peacemakers,
for they will be called children of God.1Mt 5:9
A servant of God cannot know
how much patience and humility he has within himself
as long as he is content.
When the time comes, however,
when those who should make him content do the opposite,
he has as much patience and humility as he has at that time
and no more.

A Humble Servant of God

Blessed is the servant
who does not consider himself any better
when he is praised and exalted by people
than when he is considered worthless,
simple, and looked down upon,
for what a person is before God,
that he is and no more.
Woe to that religious
who has been placed in a high position by others
and [who] does not want to come down by his own will.
Blessed is that servant1Mt 24:46
who is not placed in a high position by his own will
and always desires to be under the feet of others.


Blessed is the servant
who endures discipline, accusation,
and reprimand from another
as patiently as he would from himself.
Blessed is the servant who,
after being reprimanded,
agrees courteously, submits respectfully,
admits humbly, and makes amends willingly.
Blessed is the servant
who is not quick to excuse himself,
and endures with humility, shame,
and reprimand for a sin,
when he did not commit the fault.

True Love

Blessed is the servant
who loves his brother as much
when he is sick and cannot repay him
as when he is well and can repay him.

Blessed is the servant
who loves and respects his brother as much
when he is far away from him
as when he is with him,
and who would not say anything behind his back
that he would not say with charity in his presence.


? MB
(fixed PDF for print)
? MB
(refloatable epub 3.0)
Ondersteund door:

Op dit boek is een Creative Commons Attribution 4.0 International licentie van toepassing (CC BY).


Geroepen om weerstand te zijn

Bibliographical data

Author:Rebecca Braun
Published inin:


Your content goes here. Edit or remove this text inline or in the module Content settings. You can also style every aspect of this content in the module Design settings and even apply custom CSS to this text in the module Advanced settings.

Title 1

Your content goes here. Edit or remove this text inline or in the module Content settings. You can also style every aspect of this content in the module Design settings and even apply custom CSS to this text in the module Advanced settings.

Title 2

Your content goes here. Edit or remove this text inline or in the module Content settings. You can also style every aspect of this content in the module Design settings and even apply custom CSS to this text in the module Advanced settings.

Title 3

Your content goes here. Edit or remove this text inline or in the module Content settings. You can also style every aspect of this content in the module Design settings and even apply custom CSS to this text in the module Advanced settings.


? MB
(fixed PDF for print)
? MB
(refloatable epub 3.0)
Ondersteund door:

Op dit boek is een Creative Commons Attribution 4.0 International licentie van toepassing (CC BY).

Mens worden in het spoor van Jezus

Bibliographical data

Title:Mens worden in het spoor van Jezus : Franciscus’ brief aan de gelovigen.
Author:Rebecca Braun
Published in:Franciscaans Leven 98 (2015) 3, 98-101


Using Francis’s ‘Letter to the faithful’ or ‘Exhortation to the brothers and sisters of penance’ as its starting point, this article explores what the imitation of Christ means for Francis concretely. It is a path of incarnation, of becoming human, in entrusting ourselves to the love of God that is the source of our life.

Uitgenodigd worden

Eén van de dingen waarin een kloostergemeenschap zich van bijvoorbeeld een voetbalvereniging of een universitaire faculteit onderscheidt, is dat je niet wordt aangenomen op grond van specifieke talenten of bekwaamheden. Je hoeft niet sportief te zijn, niet hoogbegaafd of ingewijd in de fijne kneepjes van een bepaald vakgebied. Het enige criterium is of God je tot dit leven roept en of je bereid bent om met hart en ziel op die uitnodiging in te gaan. Zo komen de meest verscheidene personen in een dergelijke gemeenschap bijeen.

Hetzelfde geldt in feite voor ieder die in zijn of haar leven Christus wil navolgen. God roept iedereen zonder onderscheid op om in ons leven gestalte te geven aan zijn wil, om gehoor te geven aan de liefde waarin Hij ons volheid van leven wil geven. Wij associëren zo’n vol leven vaak met zelfontplooiing en het uitbouwen van onze bekaamheden en talenten. Daar is niets mis mee, maar het accent dreigt dan sterk op ons eigen kunnen en onze eigen plannen te komen te liggen. Terwijl een leven van navolging er juist in bestaat Gods plan met ons op het spoor te komen en die weg te gaan. Dan kunnen er vaak onverwachte wendingen optreden, waarbij we worden aangesproken op mogelijkheden waarvan we niet eens wisten dat wij ze hadden.

In zijn ‘Brief aan de gelovigen’1Er bestaan twee redacties van deze brief. In dit artikel ga ik uit van de tweede, langere redactie. schetst Franciscus een dergelijke weg van navolging. Voorafgaand nog aan de vraag wat wij kunnen, stelt hij de vraag naar wat wij willen. Zijn wij bereid om met al wat wij zijn op Gods uitnodiging van liefde in te gaan? Of zetten wij onze vermogens liever in om onze eigen doelen te bereiken? In wat volgt zal ik, aan de hand van enkele fragmenten uit Franciscus’ brief, proberen te verhelderen hoe hij ons de weg wil wijzen naar een leven van voluit mens zijn.

Het voorbeeld van Christus

Uit haar [Maria’s] schoot heeft Hij [Christus] echt het vlees van onze menselijke broosheid ontvangen. Al was Hij rijk, toch wilde Hij boven alles in deze wereld de armoede kiezen, Hijzelf en de allerzaligste Maagd, zijn moeder. En toen zijn lijden ophanden was, vierde Hij het paasmaal met zijn leerlingen. […] Daarna bad Hij tot de Vader met de woorden: ‘Vader, als het mogelijk is, laat deze kelk aan Mij voorbijgaan.’ […] Hij legde echter zijn wil in de wil van de Vader met de woorden: ‘Vader, uw wil geschiede; niet zoals Ik wil, maar zoals Gij wilt.’ […] Zo liet Hij ons een voorbeeld na, opdat wij zijn voetstappen zouden volgen.22 BrGel 4b-6a.8.10.13. De vertaling van deze en volgende fragmenten is genomen uit: Franciscus van Assisi, De geschriften, vertaald, ingeleid en toegelicht door G.P. Freeman, H. Bisschops, B. Corveleyn, J. Hoeberichts en A. Jansen, Haarlem 2004.

In het eerste deel van zijn brief laat Franciscus ons een beeld zien van Christus. Over het leven van Christus is veel te zeggen – de evangeliën staan er vol van – dus de keuzes die Franciscus in deze beknopte schildering maakt, vertellen veel over wat hij belangrijk vindt en tegenover zijn lezers wil benadrukken. Het eerste punt waar hij op ingaat is de menswording van Christus. Wat hij sterk benadrukt is de werkelijkheid hiervan. We moeten niet denken dat Christus een soort engelachtig lichaam heeft aangenomen, nee Hij is echt mens geworden, met alle broosheid van dien – precies zoals wij. Vanuit zijn positie van rijkdom als goddelijk Woord, heeft Hij de armoede van het menselijk bestaan willen kiezen.

Voorbijgaand aan Jezus’ hele levensloop is het volgende punt waar Franciscus bij stilstaat zijn lijden, en het paasmaal dat daaraan voorafging. Hieruit blijkt al duidelijk de belangrijke plaats die de eucharistie voor Franciscus inneemt, zoals ook uit het vervolg van deze brief blijkt waar hij regelmatig terugkomt op het ontvangen van Christus in het sacrament. Waar Franciscus vooral ook bij stilstaat is de innerlijke strijd die het vooruitzicht op het lijden met zich meebracht. Jezus bidt dat de kelk van het lijden aan Hem voorbij mag gaan, maar legt uiteindelijk “zijn wil in de wil van de Vader”. In het daadwerkelijk aannemen van de menselijkheid en de bede “uw wil geschiede” laat hij ons een voorbeeld na om na te volgen.

Dit is de weg die Franciscus aan zijn broeders en zusters voorhoudt: ons niet vast te klampen aan onze vermeende rijkdommen van bezit, positie of macht, maar de weg van de menswording te gaan door onze menselijke broosheid en afhankelijkheid van God te erkennen. Dit is niet iets wat zonder slag of stoot gebeurt, want onze overlevingsdrift en al onze verstandigheid zegt ons dat wij toch op eigen benen kunnen en moeten staan en dat wij onszelf veilig moeten stellen in deze wereld. Het is angstig om je kwetsbaar op te stellen en tot God te zeggen: “uw wil geschiede”, zonder te weten welke consequenties dit voor je eigen leven zal hebben. Daarom zegt Franciscus ook: Toch zijn er weinig mensen die Hem willen ontvangen en door Hem gered willen worden, al is zijn juk zacht en zijn last licht.32 BrGel 15. De paradox die in dit vers vervat ligt, wordt nader verkend in: A. Jansen, ‘Mijn juk is zoet’ in Franciscaans Leven 81 (1998) 107-116. Wij zijn geneigd vooral het juk en de last te zien, zonder oog te hebben voor de zachtheid en lichtheid ervan, ofwel zonder oog te hebben voor hoe de liefde haar beloning in zich draagt. Dat kunnen wij pas ontdekken, wanneer wij die weg van de liefde durven te gaan.

De weg van de navolging

Maar o, hoe gelukkig en gezegend zijn zij die God liefhebben en doen wat de Heer zelf zegt in het evangelie: ‘U zult de Heer uw God liefhebben met heel uw hart en heel uw verstand en uw naaste als uzelf.’ Laten wij daarom God liefhebben en Hem aanbidden met een zuiver hart en een zuiver verstand. […] En laten wij dag en nacht lofzangen en gebeden tot Hem richten en zeggen: ‘Onze Vader die in de hemel zijt’, want wij moeten altijd bidden zonder ophouden. Ook moeten wij een priester al onze zonden belijden en laten wij van hem het lichaam en bloed van onze Heer Jezus Christus ontvangen. […] Laten wij bovendien waardige vruchten van boetvaardigheid voortbrengen en onze naasten liefhebben als onszelf.42 BrGel 18-19a.21-22.25-26.

Franciscus vervolgt zijn brief met een schets van het leven van degene die het wel aandurft die weg van kwetsbare liefde te gaan. Hij begint met wat door Jezus in het evangelie wordt aangehaald als het grootste gebod: God liefhebben met heel je hart en je naaste als jezelf.5Zie Mt. 22,37-39; Mc. 12,30-31; Lc. 10,27. Dit is wat hij Jezus ziet doen en wat dus ook onze opdracht is, willen wij Hem navolgen. In deze liefde in Jezus’ voetstappen volgen is het hart van de zaak, dat is waar alles om draait. In dit gedeelte van de brief werkt Franciscus vervolgens verder uit wat hij als wezenlijke kenmerken ziet van deze weg van navolging: de liefdevolle aanbidding van God en het onophoudelijk gebed, de belijdenis van onze zonden en het ontvangen van het lichaam en bloed van Christus, het voortbrengen van waardige vruchten van boetvaardigheid en de naasten liefhebben. In het vervolg van de brief noemt hij verder ook het vasten, het bezoeken van kerken en het eerbiedigen van geestelijken.

Nergens komt in deze opsomming aan bod dat wij onze persoonlijke bekwaamheden en talenten moeten ontdekken en ontplooien. Voor een groot deel zal dit samenhangen met de cultuur waarin Franciscus leefde. Het individu met zijn eigen gaven en mogelijkheden en het ideaal van de zelfontplooiing hadden toen niet de centrale plaats die zij in onze huidige, westerse cultuur hebben. Toch lijkt me dit niet de enige reden waarom Franciscus weinig nadruk legt op het ontplooien van onze talenten op de weg van de navolging. Hij is zich er goed van bewust geweest, dat de mens uit zichzelf geneigd is om zich al het goede dat hij zegt of doet toe te eigenen en het als zijn bezit te beschouwen.6Vgl. bijv. Wijs 2, 8 en 12. We verschaffen onszelf veiligheid en positie te midden van onze medemensen door bepaalde dingen goed te kunnen, en kunnen onszelf dan bovendien geruststellen met een positief zelfbeeld.

Maar, schrijft Franciscus, alle talenten, macht en kennis die hij meende te hebben worden hem afgenomen.72 BrGel 83. Voor hem is het duidelijk dat al het goede van God komt, en alleen alle kwaad, alle fouten en zonden uit onszelf.8Zie 2 BrGel 37. Vgl. bijv. ook 1 RegMB 17,6-7. Dit betekent niet dat hij een negatief mensbeeld heeft. Waar het Franciscus om gaat, is de illusie te doorbreken dat wij, met onze kennis en bekwaamheden, ons eigen bezit zouden zijn. Zoals hij schrijft: jullie denken de ijdelheden van deze wereld lang te bezitten, maar jullie zijn bedrogen, want de dag en het uur zullen komen waarop jullie niet bedacht zijn, die jullie niet kennen en niet willen kennen.92 BrGel 71. We bedriegen onszelf, wanneer we denken dat onze bezittingen of zelfs maar ons eigen leven aan onszelf toebehoren. Dit zelfbedrog kunnen we zelfs tot aan ons sterfbed volhouden, zoals de man die Franciscus in de verzen 72-85 van zijn brief beschrijft. Hij meent over zichzelf te kunnen beschikken en legt zich met ziel en lichaam en al wat hij heeft in de handen van zijn verwanten – die in feite alleen maar op de erfenis uit zijn. Maar daarmee is hij in de woorden van Franciscus ‘vervloekt’, of met andere woorden: hij is nooit werkelijk tot leven gekomen, hij heeft zichzelf opgesloten in de gevangenis van zijn eigen overlevings- en bezitsdrang. Franciscus ziet het om zich heen gebeuren, dat mensen zo hun leven lang de gevangene blijven van hun zelfzucht, en wil zijn lezers hiervoor behoeden. Hij wijst hen op de enige weg ten leven: jezelf met lichaam en ziel toevertrouwen aan God, in het besef dat je leven louter gave is van Hem, een gave die je je nooit kunt toe-eigenen maar waarvoor je steeds opnieuw dankbaarheid verschuldigd bent.

De vraag is: willen wij het zien? Willen wij de realiteit van onze menselijke broosheid onder ogen zien, en de consequenties daarvan aanvaarden? Zijn wij bereid om te erkennen dat ons leven een liefdesgave van God is die wij op geen enkele manier zelf veilig kunnen stellen, en dat wij alleen werkelijk tot leven kunnen komen door in alles wat wij doen uit die liefde te leven? Willen wij gered worden,10Zie 2 BrGel 15. en daarmee dus ook erkennen dat wij onszelf niet kunnen redden? In deze tijd van zelfredzaamheid en zelfbeschikking is het verre van vanzelfsprekend om hier ‘ja’ op te zeggen. Toch is dit voor Franciscus de enige weg om als mens werkelijk tot leven te komen. Pas als we ons leven zelf als het ‘talent’ beschouwen dat God ons heeft toevertrouwd maar dat altijd van Hem blijft, kunnen we ten volle tot leven komen met alle mogelijkheden die in ons liggen. Centraal staat daarbij altijd het vermogen om lief te hebben, om Gods liefde de ruimte te geven in ons bestaan en uit te laten stromen naar anderen. Begeven we ons eenmaal op deze weg, dan zal God alle krachten die Hij in ons heeft gelegd aanspreken om deze liefde steeds opnieuw en steeds verder gestalte te geven.


? MB
(fixed PDF for print)
? MB
(refloatable epub 3.0)
Ondersteund door:

Op dit boek is een Creative Commons Attribution 4.0 International licentie van toepassing (CC BY).

Zien met de ogen van de eenvoud

Bibliographical data

Title:Zien met de ogen van de eenvoud
Author:Rebecca Braun
Published in:Franciscaans Leven 96, 1 (2013), 13-17


On the basis of Francis’s writings and the earliest sources, this article focuses on the meaning of simplicity for Francis in his times and for us today.

Louter zijn wie je in Gods ogen bent

“Stel je voor,” zegt Franciscus: “Ik kom midden in de nacht, door en door koud en met ijspegels aan mijn habijt, aankloppen bij mijn broeders bij het kerkje van Portiuncula. Als er eindelijk iemand opendoet slingeren ze me naar mijn hoofd dat ik maar eenvoudig ben en niet geleerd, totaal niet van hun kaliber – en ze sturen me weg. Als ik dan mijn geduld bewaar: daarin bestaat de echte vreugde.”11Vgl. EVr.

Eenvoud. Het is niet meteen iets waarmee je bij de mensen kunt aankloppen en aanvaard wordt. Niemand wordt graag als simpel en onwetend beschouwd. Toch kennen wij eenvoud ook als iets moois: leven zonder opsmuk, enkel en alleen op het wezenlijke gericht en al het andere achterwege laten. Als Franciscus door zijn broeders van ‘eenvoud’ beschuldigd wordt, om wat voor eenvoud gaat het dan eigenlijk?

Franciscus zelf gebruikt het woord eenvoud in verschillende betekenissen. Hij weet wat het is om als eenvoudig weggezet te worden, getuige ook een van zijn wijsheidsspreuken:

Gelukkig de dienaar die zich niet beter vindt,
wanneer de mensen hem prijzen en verheffen,
dan wanneer ze hem
waardeloos, eenvoudig en verachtelijk vinden.
Want zoveel als een mens is in de ogen van God,
zoveel is hij en meer niet.12Wijs 19, 1-2. Van deze en andere geciteerde teksten is de vertaling genomen uit: Franciscus van Assisi, De geschriften, vertaald, ingeleid en toegelicht door G.P. Freeman, H. Bisschops, B. Corveleyn, J. Hoeberichts en A. Jansen, Haarlem 2004.

Hiermee geeft Franciscus echter meteen ook een doorkijkje naar wat de andere kant van die eenvoud kan zijn: zoveel als een mens is in de ogen van God, zoveel is hij en meer niet. Eenvoudigweg zijn wie je in Gods ogen bent, en je dus ook niet hoeven bekommeren om wat anderen van je vinden. Dan kun je je geduld zelfs bewaren als je eigen medebroeders je in de kou laten staan. Maar hoe kom je ertoe om zo eenvoudig te worden?

Kennis is macht

Hoewel Franciscus als koopmanszoon een gedegen opleiding moet hebben gekregen, schaarde hij zich toch graag aan de zijde van de ongeletterden, degenen die niet geleerd hadden, de leken die niet het gezag hadden van de kennis en het woord.13Zie bijv. Lazaro Iriarte, Geschiedenis van de franciskaanse beweging, Werkgroep K 750, Utrecht, p. 42. Want hij was zich heel goed bewust dat kennis, net zoals geld, macht is. Het is dus van het grootste belang om op je hoede te zijn hoe je ermee omgaat.

Dat Franciscus toch niet geheel tegen geleerdheid gekant was, blijkt wel uit zijn briefje aan broeder Antonius, waarin hij hem toestaat om de theologie te onderwijzen, als hij maar bij dit onderricht de geest van gebed en toewijding aan God niet uitblust.14BrAnt 2. Hij zegt dit met een verwijzing naar de regel152 RegMB 5,1-2. – dezelfde regel waarin staat dat ongeletterden geen moeite moeten doen om te leren lezen.16Zie 2 RegMB 10,7. Toch vormt dit voor Franciscus geen tegenspraak. Boven alles gaat het om de Geest van de Heer en zijn heilige werking, in alles wat je doet of te verduren krijgt.17Vgl. 2 RegMB 10,8-9.

Zonder interpreteren

In zijn Testament schrijft Franciscus:

Maar zoals de Heer mij gegeven heeft de regel en deze woorden eenvoudig en zuiver te zeggen en te schrijven, zo moeten jullie ze eenvoudig en zonder interpreteren verstaan en met heilige daden tot het einde toe onderhouden.18Test 39.

Hiermee drukt hij zijn broeders op het hart om toch vooral maar niet door middel van commentaren en eindeloze discussies over hoe een bepaald voorschrift geïnterpreteerd moet worden, zich er slinks aan te onttrekken de woorden in daden om te zetten – of het nu om de regel gaat, zijn Testament, of uiteindelijk het Evangelie zelf. Zo eenvoudig als Franciscus ze geschreven heeft, zo eenvoudig en direct moeten ze ook in praktijk worden gebracht, zonder allerlei interpretaties waarmee de zegging van de woorden in feite ontkracht wordt.

Dit is niet gemakkelijk, want het betekent de confrontatie aangaan met de eigen weerbarstigheid hierin en de al te menselijke neiging om toch maar een gemakkelijkere weg te zoeken. Een woord als: Ga en verkoop alles wat je bezit,19Vgl. 2 RegMB 2,5 en Mt. 19,21. of: Heb je vijanden lief en bid voor wie je vervolgen of vals beschuldigen,202 RegMB 10,10, vgl. Mt. 5,44; Lc. 6,27-28. stuit bij ons toch al gauw op een ‘ja, maar… dat gaat zomaar niet!’. Deze zeer menselijke reactie noemt Franciscus de wijsheid van de wereld, waarvan hij zegt:

De zuivere, heilige eenvoud ontkracht alle wijsheid van deze wereld en de wijsheid van de zelfzucht.21BegDeugd 10.

Ook in zijn brief aan de gelovigen zet hij de wijsheid en de eenvoud tegenover elkaar:

Wij mogen niet wijs en voorzichtig zijn op kleinmenselijke wijze, maar wij moeten veeleer eenvoudig, nederig en zuiver zijn.222 BrGel 45.

Niet gemakkelijk

Uit bovenstaande citaten wordt het al gauw duidelijk dat eenvoudig niet hetzelfde is als gemakkelijk. Gemakkelijk is om verstandig ofwel voorzichtig te werk te gaan en dus enige zekerheid voor zichzelf in te bouwen. Je niet hals over kop inlaten met een leefwijze of met een relatie die wel eens meer van je zou kunnen vragen dan je bereid bent te geven. Die je zou kunnen vragen buiten de zone van je eigen veiligheid te treden waar je je zaakjes zelf op orde hebt en kunt houden.

Gemakkelijk is om de verantwoordelijkheid voor je eigen leven en levende Godsrelatie van je af te schuiven door de moeilijke beslissingen aan anderen over te laten en zelf maar de regeltjes te volgen, als zouden die de garantie van heil bieden. Dit laatste kan op gehoorzaamheid lijken, maar is in feite een manier om toch maar het leven in eigen hand te houden – wijsheid van deze wereld dus.


Tegenover deze ‘wijsheid’ plaatst Franciscus de heilige, zuivere Eenvoud, zuster van de heilige Wijsheid.23Vgl. BegDeugd 1.9. Het valt op hoe vaak Franciscus het woord eenvoud in combinatie gebruikt met zuiverheid. Dit is goed te begrijpen vanuit de etymologie van het woord eenvoud: één vouw (in het Latijn: simplex), overzichtelijk of doorzichtig dus, zonder het ingewikkelde van allerlei dubbelheden.

Als Thomas van Celano de beginnende broederschap beschrijft, zegt hij in een opsomming van alle goede kwaliteiten van de broeders onder andere dat zij een ‘eenvoudig oog’ hebben.241 Cel 38. Wat hij hiermee bedoelt wordt duidelijker wanneer hij later in zijn meditatie over de stigmatisatie van Franciscus het evangelie aanhaalt: Wanneer uw oog helder (simplex, eenvoudig) is, zal heel uw lichaam verlicht zijn.25Mt. 6,22. Celano vervolgt: Het oog is niet helder als het niet ziet wat het moet zien, en zo de waarheid niet kent, of kijkt naar wat het niet behoort te zien en dus geen zuivere bedoeling heeft.261 Cel 114. Zie: Thomas van Celano, De oudste verhalen over Franciscus van Assisi, Haarlem 2006, p. 125.

Zo krijgt de zuivere eenvoud de klank van: een helder zicht op de dingen hebben. Met een enkelvoudige gerichtheid de waarheid zien van de dingen, de mensen, die je onder ogen komen. Dit vraagt belangeloosheid en loskomen van de ‘wijsheid van de zelfzucht’ die toch zichzelf veilig wil stellen. In zijn brief aan de orde vraagt Franciscus zijn broeders-priesters:

dat hun intentie heilig en zuiver is en zij niet handelen om enig aards belang noch uit vrees of liefde voor wie dan ook, alsof zij de mensen zouden moeten behagen.27BrOrde 14.

Ieder aards belang, of het nu de angst is om het eigen lijfsbehoud, bezorgdheid om de mening van anderen of wat dan ook, vertroebelt het zicht op de waarheid. En die waarheid is eenvoudigweg: dat alles wat wij zien, ja ons hele bestaan, van God is.

Heb je vijanden lief

En opnieuw kunnen wij zeggen: dit is niet gemakkelijk, hoe mooi het ook klinken mag. Want de neiging is toch om te denken dat het leven iets van ons is, waar wij aan kunnen werken en iets van kunnen of moeten maken. Aanvaarden dat wij ons leven uit Gods hand ontvangen, betekent machteloos zijn, kwetsbaar tegenover alle bedreigingen die wij in onze verstandigheid menen waar te nemen. Het betekent alles als geschenk aanvaarden, ook zo’n gebeuren als aan het begin van dit artikel beschreven staat: door je eigen medebroeders afgewezen worden.

Hoe zou zo’n pijnlijke ervaring een geschenk kunnen zijn? Precies doordat die pijn ons bewust maakt dat wij in ons leven niet afhankelijk zijn van de bevestiging van anderen, maar alleen van God in wiens ogen wij worden wie wij zijn. Zolang de mensen om ons heen ons nog gunstig gezind zijn, ontlenen wij bewust of onbewust toch een stuk zekerheid aan de bevestiging die zij ons daarmee bieden. Maar zodra dat wegvalt, kunnen wij tot de ontdekking komen dat ons bestaan heel ergens anders in gegrondvest is, namelijk louter en alleen in Gods liefde die ons in het aanzijn roept. Hoe pijnlijk de ervaring ook is van afgewezen en gekwetst te worden, het is juist ook deze ervaring die ons de weg kan wijzen naar God als bron van ons bestaan.

In een fragment, vermoedelijk afkomstig uit een vroege versie van de regel van de minderbroeders, zegt Franciscus het zo:

Al mijn broeders, laten wij letten op wat de Heer zegt: Heb jullie vijanden lief en doe goed aan wie jullie haten, want onze Heer Jezus Christus, wiens voetstappen wij moeten volgen, noemde zijn verrader een vriend en bood zichzelf gewillig aan hen die hem kruisigden. Onze vrienden zijn dus al degenen die ons onrechtmatig beproevingen, leed, schande en schade, pijn en foltering, martelaarschap en dood aandoen; wij moeten veel van hen houden, want door wat zij ons aandoen zullen wij eeuwig leven hebben.28Fragm 1,1-2. Deze tekst is ten dele door Esser gereconstrueerd waar het manuscript moeilijk te ontcijferen is. Zie voor de Latijnse tekst bijv. Fontes Franciscani, Assisi 1995, p. 123. Engelse vertaling: Francis of Assisi: Early Documents, R.J. Armstrong OFM cap., J.A.W. Hellmann OFM conv., W.J. Short OFM red., 2003, p. 87. Er is van deze tekst geen Nederlandse uitgave.

Hier zegt Franciscus onomwonden hoe groot de dienst wel is die anderen ons onbewust bewijzen, wanneer zij ons onrecht aandoen. Want in die pijnlijke afwijzing kunnen wij leren wat ons nergens anders zo duidelijk wordt: dat ons leven niet afhangt van die ander of van ons eigen zelfbeeld dat wij koste wat kost hoog moeten houden, maar alleen van God. Dat wij zijn wat wij in de ogen van God zijn, niet meer en niet minder.

De weg van de heilige eenvoud

De weg die Franciscus ons doorheen zijn geschriften schildert, is geen stappenplan naar heiligheid. De ware eenvoud kan ons, zoals iedere deugd, uiteindelijk alleen door God geschonken worden. Toch stelt hij voorop dat wij, om tot eenvoud te komen, ons in de letterlijke eenvoud zullen moeten begeven: de eenvoud van niet denken alles te (moeten) weten, niet eindeloos afwegen en interpreteren voordat je ertoe overgaat om goed te doen, en eerlijk naar je eigen kleinmenselijke wijsheid kijken.

En toch is de eigenlijke weg die dan nog gegaan moet worden er één die ons alleen kan worden aangedaan. Je kunt een ervaring van onrecht of gekwetst worden immers niet opzoeken, en doe je dat wel, dan kun je er niets van leren omdat het alleen maar je eigen plan is geweest. Maar zulke ervaringen, in het groot of in het klein, overkomen iedere mens. En iedere keer kun je scherper gaan doorzien hoezeer je nog denkt jezelf te moeten maken, hoezeer je eigen wereldse wijsheid in contrast staat met de eenvoudige liefde van God die zich niet bekommert om wat je doet of kunt maar enkel en alleen om jou.

Als de broeders Franciscus in het verhaal over de echte vreugde eenvoudig noemen, dan bedoelen ze dat minachtend, maar in feite hebben ze gelijk. Als hij in die omstandigheden, waarin hem, nota bene door zijn eigen medebroeders, het grofste onrecht wordt aangedaan en hem zelfs het redelijkste, een slaapplek voor de nacht, wordt geweigerd, als hij dan in zichzelf het geduld en de vrede bewaart, dan is dat niet alleen de echte vreugde maar ook de echte eenvoud. Dan heeft hij uit pijnlijke ervaring geleerd om zijn vijanden lief te hebben, zich niet te verweren, maar zich enkel en alleen in God geborgen te weten.


? MB
(fixed PDF for print)
? MB
(refloatable epub 3.0)
Ondersteund door:

Op dit boek is een Creative Commons Attribution 4.0 International licentie van toepassing (CC BY).